📚 कक्षा १० स्वास्थ्य तथा शारीरिक शिक्षा
SEE 2083/84 | सम्पूर्ण प्रश्न–उत्तर नोट्स (एकाइ १–११)
🌿 एकाइ–१ : स्वास्थ्य प्रवर्द्धन र मानसिक स्वास्थ्य
प्रश्न १. स्वास्थ्य प्रवर्द्धन भनेको के हो?
रोगको रोकथाम, स्वास्थ्यको संरक्षण र सुधार गर्ने प्रक्रियालाई स्वास्थ्य प्रवर्द्धन भनिन्छ।
प्रश्न २. स्वास्थ्य प्रवर्द्धन गर्ने दुई तरिका लेख्नुहोस्।
① सन्तुलित भोजन खाने। ② नियमित शारीरिक व्यायाम गर्ने।
🟡 स्वास्थ्य प्रवर्द्धनका तरिकाहरू
- सन्तुलित पोषणयुक्त भोजन खाने।
- नियमित व्यायाम गर्ने।
- स्वस्थ बानी–व्यवहार अपनाउने।
- स्वच्छ वातावरण कायम गर्ने।
- स्वास्थ्य जनचेतना फैलाउने।
🔴 मानसिक स्वास्थ्य कायम गर्ने उपाय
- सकारात्मक सोच राख्ने।
- योग, ध्यान र प्राणायाम गर्ने।
- पर्याप्त आराम र निद्रा लिने।
- पौष्टिक भोजन खाने।
- नशालु पदार्थ सेवन नगर्ने।
⭐ SEE Important
- स्वास्थ्य प्रवर्द्धनका ६ तरिका
- मानसिक स्वास्थ्यका सूचक
- मानसिक स्वास्थ्य कायम गर्ने उपाय
🫀 एकाइ–२ : मानव शरीर संरचना र क्रियाविज्ञान
मूत्र प्रणालीका चार अंग लेख्नुहोस्।
मिर्गौला, मूत्रवाहिनी, मूत्राशय र मूत्रमार्ग।
मिर्गौलाका मुख्य कार्यहरू
- रगत छान्ने।
- पिसाब बनाउने।
- पानी र नुनको सन्तुलन कायम गर्ने।
- फोहोर पदार्थ बाहिर निकाल्ने।
- रक्तचाप नियन्त्रणमा सहयोग गर्ने।
⭐ SEE Important
नेफ्रोन = मिर्गौलाको कार्यात्मक एकाइ।
👥 एकाइ–३ : बृहत् यौनिकता शिक्षा
किशोरावस्था भनेको के हो?
बाल्यावस्थाबाट वयस्कतर्फ प्रवेश गर्ने परिवर्तनको अवस्था।
किशोरावस्थामा हुने परिवर्तनहरू
- शारीरिक परिवर्तन
- मानसिक परिवर्तन
- सामाजिक परिवर्तन
🏫 एकाइ–४ : विद्यालय स्वास्थ्य, वातावरण र समुदाय सहयोग
विद्यालय स्वास्थ्य कार्यक्रमका मुख्य तत्व
- स्वास्थ्य शिक्षा
- स्वास्थ्य परीक्षण
- सुरक्षित खानेपानी
- सरसफाइ
- प्राथमिक उपचार
🦠 एकाइ–५ : रोगहरू
| सरुवा रोग | नसर्ने रोग |
|---|---|
| एक व्यक्तिबाट अर्कोमा सर्छ। | एक व्यक्तिबाट अर्कोमा सर्दैन। |
| क्षयरोग, हैजा | मधुमेह, उच्च रक्तचाप |
🥗 एकाइ–६ : पोषण र स्वास्थ्य
| पोषक तत्त्व | मुख्य कार्य |
|---|---|
| कार्बोहाइड्रेट | ऊर्जा दिन्छ। |
| प्रोटिन | वृद्धि र मर्मत गर्छ। |
| बोसो | ऊर्जा सञ्चय गर्छ। |
| भिटामिन | रोगबाट बचाउँछ। |
| खनिज | हड्डी र दाँत बलियो बनाउँछ। |
| पानी | पाचन र तापक्रम नियन्त्रण गर्छ। |
⚽ एकाइ–७ : खेल विज्ञान
RICE प्राथमिक उपचार
- R – Rest
- I – Ice
- C – Compression
- E – Elevation
🏃 एकाइ–८ : कवाज तथा शारीरिक व्यायाम
कवाजका मुख्य आदेश
सावधान, विश्राम, दायाँ फर्क, बायाँ फर्क, पछाडि फर्क, मार्च पास।
🏅 एकाइ–९ : एथलेटिक्स
एथलेटिक्सका मुख्य विधा
दौड, हामफाल र फाल्ने खेल।
⚽ एकाइ–१० : खेलहरू (Games)
| खेल | खेलाडी |
|---|---|
| फुटबल | ११ |
| भलिबल | ६ |
| बास्केटबल | ५ |
| कबड्डी | ७ |
🧘 एकाइ–११ : योग (Yoga)
अष्टाङ्ग योगका आठ अंग
- यम
- नियम
- आसन
- प्राणायाम
- प्रत्याहार
- धारणा
- ध्यान
- समाधि